74, West Lake Village CA, 25 juni, hersenaneurysma
Amerikaans actrice. Was prinses Sandra in de originele televisieserie Batman (1966) en een verpleegster in de klassieke sciencefictionfilm Fantastic Voyage (Richard Fleischer, 1966). Debuteerde in The Pleasure Seekers (Jean Negulesco, 1964). Ook in John Goldfarb, Please Come Home! (J. Lee Thompson, 1965) en Our Man Flint (Daniel Mann, 1966). Getrouwd met acteur Chad Everett.
88, Woodland Hills CA, 25 juni, natuurlijke dood
Amerikaans filmactrice. Populaire kinderster in de jaren dertig, vooral beroemd door haar rol tegenover Bing Crosby in Pennies from Heaven (Norman Z. McLeod, 1936). Debuteerde als 5-jarige in de korte Charley Chase-klucht Movie Night (Lewis R. Foster, 1929). Daarna enkele korte films in de Our Gang-serie, alsmede The Rider of Death Valley (tegenover Tom Mix; Albert S. Rogell, 1932), His Greatest Gamble (John S. Robertson, 1934), Jane Eyre (Christy Cabanne, 1934), Mrs. Wiggs of the Cabbage Patch (met W.C. Fields; Norman Taurog, 1934), Keeper of the Bees (Cabanne, 1935), She Married Her Boss (Gregory LaCava, 1935), And So They Were Married (Elliott Nugent, 1936) en Life Begins with Love (Ray McCarey, 1937). Vanaf Little Miss Roughneck (Aubrey Scotto, 1938) kreeg Fellows top-billing in een reeks films van Columbia: City Streets (Rogell, 1938), The Little Adventuress (D. Ross Lederman, 1938) en drie middellange films rond het jeugdclubje The Five Little Peppers (1939-40). Ook de ster van Pride of the Blue Grass (William C. McGann, 1939), tegenover Rita Hayworth in Music of My Heart (Joseph Santley, 1940), Nobody’s Children (top-billed; Charles Barton, 1940), Her First Romance (top-billed; Edward Dmytryk, 1940), Girls’ Town (top-billed; Victor Halperin, 1942), Heart of the Rio Grande (tegenover Gene Autry; William Morgan, 1942), Stardust on the Sage (met Autry; Morgan, 1942) en Criminal Investigator (Jean Yarbrough, 1942). Speelde als volwassene alleen in enkele televisieseries en cameo’s in Lilith (Robert Rossen, 1964) en In the Mood (Phil Alden Robinson, 1987). Getrouwd geweest met agent en producent Freddie Fields.
85, Meerle (prov. Antwerpen), 23 juni, natuurlijke dood
Nederlands filmmaker. Voormalig verzetsman uit het Brabantse Hilvarenbeek regisseerde vier lange speelfilms. Als directeur van een openluchttheater in Beetsterzwaag werd hij coscenarist van Bert Haanstra’s tweede speelfilm, De zaak M.P. (1960), over de roof van een bekend Brussels beeldje. Het jaar daarna debuteerde hij zelf met de ook door hem geschreven jeugdfilm De laatste passagier (ook bekend als Kwikkie; 1961). Het was ook het debuut van de 11-jarige Edwin de Vries, tegenover zijn vader Rob. Weer twee jaar later zou de 18-jarige Jeroen Krabbé zijn eerste rolletje spelen in een film van Van der Heijden, Fietsen naar de maan (1963). Het door P. Hans Frankfurther geproduceerde verhaal van Van der Heijden over drie broers was een moedige poging om een soort van ‘nouvelle vague’ in Nederland te beginnen, nog voordat de eerste generatie van de Filmacademie zover was, maar de film flopte jammerlijk.
Dat gold ook voor Van der Heijdens bekendste film, Ongewijde aarde (1967), ondanks ampele publiciteit. De controverse begon met het gebruik van documentaire beelden van de begrafenis van de pastoor van zijn geboortedorp in een vertelling over het recht van zelfmoordenaars om fatsoenlijk begraven te mogen worden. De consternatie in katholiek Brabant was groot en niet alleen de katholieke filmkeuring, maar ook de Centrale Commissie voor de Filmkeuring besloot Ongewijde aarde te verbieden, wat toen betekende dat elke openbare projectie een wetsovertreding zou zijn. Het was de eerste keer dat een Nederlandse film dat lot trof. Filmcriticus van Het Parool C.B. Doolaard greep het incident aan voor een petitie om de filmkeuring af te schaffen en kreeg zijn meeste collega’s mee, ook degenen van wie Van der Heijden de namen bij wijze van practical joke op de grafzerken had aangebracht.
Een herkeuring bewerkstelligde dat de film toch uitgebracht kon worden, maar de familie van pastoor De Beer wist wel in kort geding te verhinderen dat Ongewijde aarde in Tilburg te zien zou zijn. Het tweede filmkeuringsverbod, van Blue Movie (Wim Verstappen, 1971), zou de aanleiding worden tot het wijzigen van de Bioscoopwet. Producent, regisseur en scenarioschrijver Van der Heijden zette zijn carrière voort als opdrachtfilmer. vooral in Ierland, en zou nog één speelfilm maken, in België. Kasper in de onderwereld (1979), over een getroubleerde concertpianist op zoek naar zijn overleden geliefde, was gebaseerd op Hubert Lampo’s magisch-realistische roman De goden moeten hun getal hebben. Een deel van de opnamen was tot stand gekomen onder regie van Jos Jacobs en Frans Buyens, die beiden hadden afgehaakt. Zes jaar na het begin van de productie draaide Van der Heijden bij en maakte van de rushes een samenhangende film. In 1997 maakte Huub van der Put voor de NPS de documentaire Jef van der Heijden – Fietser naar de maan. Daarin werd ook eerherstel bepleit voor Blauw licht (1966), een vrij onbekende, autobiografische korte speelfilm van Van der Heijden over het verzet en de nasleep voor de overlevenden. In 2006 verscheen nog een korte (video)documentaire over de filmer, Rode wijn en natte voeten van Dré Didderiëns. Overigens was niet alleen Ongewijde aarde voorwerp van pogingen om vertoning te verhinderen. Bert Haanstra en zijn erven zijn niet dol op diens eerste flop De zaak M.P. en Frankfurther en zijn erven verhinderen effectief vertoningen van Fietsen naar de maan.
83, Beverly Hills, 23 juni, ziekte van Alzheimer
Amerikaans acteur. Zijn creatie van de morsige New-Yorkse rechercheur Columbo (lieutenant, geen voornaam), die met just one more thing de meest onwaarschijnlijke misdaadmysteries wist op te lossen, hoort tot de canon van de Amerikaanse televisie. Hij speelde het personage met kauwsigaar en korte regenjas in 44 afleveringen van Columbo (1971-78), na een lange onderbreking gevolgd door 24 televisiefilms (1989-2003). Het leverde hem vijf Emmy’s en een Golden Globe op. Maar hij werd ook twee jaar achter elkaar genomineerd voor een Oscar in de categorie beste mannelijke bijrol: als de gewelddadige beroepsmoordenaar Reles in Murder, Inc. (Bob Balaban en Stuart Rosenberg, 1960) en als wantrouwige gangster in Frank Capra’s zwanenzang Pocketful of Miracles (1961). Misschien wel zijn beste filmrollen waren te bewonderen in twee films van zijn goede vriend John Cassavetes, Husbands (1970) en A Woman under the Influence (1974).
Falk, geboren in New York in een familie van Pools-Russische Joden, moest door een tumor op zijn derde jaar zijn rechteroog missen. De glazen remplaçant schonk hem een licht loensende blik, die zijn handelsmerk zou worden. Hij werkte aanvankelijk als scheepskok in de koopvaardij en behaalde daarna een academische graad in openbaar bestuur. Een betrekking als ambtenaar van de staat Connecticut verveelde hem, zodat hij via het amateurtoneel en een opleiding bij coach Eva le Gallienne op Broadway belandde. Na enkele televisierollen maakte hij zijn filmdebuut in Wind across the Everglades (Nicholas Ray, 1958), Tot zijn overige films behoren The Secret of the Purple Reef (William Witney, 1960), Pressure Point (Hubert Cornfield, 1962), The Balcony (naar Jean Genet; Joseph Strick, 1963), It’s a Mad Mad Mad Mad World (Stanley Kramer, 1963), de Rat Pack-film Robin and the 7 Hoods (Gordon Douglas, 1964),
de Italiaans-Russische coproductie Italiani brava gente (Giuseppe de Santis, 1964), The Great Race (Blake Edwards, 1965), Penelope (Arthur Hiller, 1966), Luv (Clive Donner, 1967), Too Many Thieves (top-billed; Abner Biberman, 1967), Anzio/Lo sbarco di Anzio (Edward Dmytryk en Duilio Coletti, 1968), Machine Gun McCain/Gli intoccabili (tegenover Cassavetes; Giuliano Montaldo, 1969), Castle Keep (Sydney Pollack, 1969), Murder by Death (Robert Moore, 1976), Mikey and Nicky (top-billed tegenover Cassavetes; Elaine May, 1976),
een cameo in Opening Night (Cassavetes, 1977), de titelrol in The Cheap Detective (Moore, 1978),
The Brink’s Job (top-billed; William Friedkin, 1978), The In-Laws (top-billed; Hiller, 1979), een cameo in The Great Muppet Caper (Jim Henson, 1981), …all the Marbles/California Dolls (top-billed; Robert Aldrich, 1981), de atypische komedie Big Trouble (Cassavetes, 1986), als Amerikaanse filmster in Der Himmel über Berlin/Wings of Desire (Wim Wenders, 1987),
Happy New Year (John G. Avildsen, 1987), als voorlezende grootvader en verteller in The Princess Bride (Rob Reiner, 1987), Cookie (top-billed; Susan Seidelman, 1989), The Player (als rolmodel van Whoopi Goldberg; Robert Altman, 1992), In weiter Ferne, so nah!/Far Away So Close (Wenders, 1993), Roommates (top-billed; Peter Yates, 1995), Made (Jon Favreau, 2001), Undisputed (Walter Hill, 2002), Next (Lee Tamahori, 2007) en ten slotte als pater in American Cowslip (Mark David, 2009). Regisseerde zelf anderhalve aflevering van Columbo en schreef een andere. Getrouwd met actrice Shera Danese.
87, New York, 22 juni, hartfalen
Amerikaans scenarioschrijver. Zoon van Democratisch Congreslid Leo F. Rayfiel schreef vanaf The Slender Thread (1965) grote delen van de scenario’s van alle films van regisseur Sydney Pollack, maar weigerde uit bescheidenheid vaak een officiële credit. Wel op zijn naam staan Castle Keep (Pollack, 1969), Valdez Is Coming (Edwin Sherin, 1971), Three Days of the Condor (Pollack, 1975), Lipstick (Lamont Johnson, 1976), het geraffineerde en complexe La mort en direct/Death Watch (Bertrand Tavernier, 1980), ‘round Midnight/Autour de minuit (Tavernier, 1986), Havana (Pollack, 1990), The Firm (naar John Grisham; Pollack, 1993), de Amerikaanse remake van Claude Sautets Les choses de la vie getiteld Intersection (Mark Rydell, 1994) en de remake van Billy Wilders Sabrina (Pollack, 1995). Onder meer getrouwd geweest met actrice Maureen Stapleton, schoonvader van acteur Eric Roberts.
71, Amsterdam, 21 juni, na een kort ziekbed
Nederlands cabaretière, actrice en televisiemaker, pseudoniem van Maria Elisabeth den Hengst. Volgde een kleinkunstopleiding, speelde bij verschillende kleine toneelgezelschappen, in het cabaret Tekstpierement en in musicals van Jos Brink en Frank Sanders, alsmede de Annie Schmidt-musical Heerlijk duurt het langst (1965). Werd vooral bekend als redacteur en samensteller van sociaal geëngageerde televisieprogramma’s van IKOR/IKON gedurende dertig jaar. Eervolle vermelding van de Nipkowjury voor Een spannend bestaan (1997). Twee filmrollen, als de moeder van Derek de Lint in Soldaat van Oranje (Paul Verhoeven, 1977) en in de korte film De stenen vriendin (Jindra Markus, 1983), alsmede in de tv-serie en -film Gat in de grens (Froukje Bos en Ruud Schuitemaker, 1983). Ridder in de Orde van Oranje Nassau (2010).